Trong chiến lược mở rộng không gian phát triển hướng ra biển, Cần Giờ đang đứng trước bước ngoặt từ vùng đệm sinh thái ven đô trở thành cửa ngõ kinh tế biển và đô thị quy mô 700.000 - 800.000 dân của TP.HCM.
Trong bức tranh quy hoạch TP.HCM tầm nhìn 100 năm, khu vực phía Nam và Đông Nam được định vị thành cực tăng trưởng mới với động lực từ cảng biển, thương mại tự do và công nghiệp năng lượng. Nằm giữa mạng lưới cảng biển chiến lược quanh vịnh Gành Rái, Cần Giờ không còn là điểm cuối của dải đô thị phía Nam mà trở thành không gian bản lề nơi đô thị trung tâm chạm ra biển lớn.
Nhưng vị thế mới cũng kéo theo một bài toán lớn hơn, làm sao để Cần Giờ khai thác tiềm năng kinh tế, hình thành một đô thị hiện đại, đồng thời bảo tồn hệ sinh thái rừng ngập mặn rộng 75.000ha được UNESCO công nhận là khu dự trữ sinh quyển thế giới?
Cuộc đua tạo lực hút cư dân tại các đô thị ven biển
Từ một điểm đến nghỉ dưỡng trở thành đô thị đáng sống là hành trình không thể tính bằng vài mùa du lịch hay những đợt mở bán bất động sản. Kinh nghiệm quốc tế cho thấy, để một vùng đất ven biển thực sự hình thành cộng đồng cư dân ổn định, cần hàng chục năm đầu tư đồng bộ về hạ tầng, việc làm và dịch vụ đô thị.
Tại hội thảo "Phát triển bền vững Cần Giờ trong không gian phát triển mới của TP.HCM" mới đây, TS.KTS Ngô Trung Hải, Phó chủ tịch Hội Quy hoạch phát triển đô thị Việt Nam, dẫn trường hợp Palm Jumeirah (Dubai) để cho thấy quá trình hình thành một đô thị lấn biển cần nhiều thời gian.
Dù được triển khai từ năm 2001, với quy mô 560ha và hàng loạt chính sách ưu đãi về thuế, thị thực vàng nhằm thu hút nhà đầu tư quốc tế, Palm Jumeirah vẫn mất hơn hai thập kỷ để hình thành cộng đồng khoảng 60.000 - 80.000 người sinh sống và làm việc thường xuyên.
Ngay tại TP.HCM, Phú Mỹ Hưng cũng cần hơn hai thập kỷ để từng bước định hình một đô thị hoàn chỉnh.
Những ví dụ này cho thấy, thách thức lớn nhấtcủa Cần Giờ không chỉ là thu hút dòng vốn hay xây dựng những công trình mang tính biểu tượng, mà là tạo dựng một đô thị có người ở, có việc làm và có hoạt động kinh tế diễn ra quanh năm.
"Nếu quá thiên về phát triển biệt thự nghỉ dưỡng siêu sang, Cần Giờ có nguy cơ trở thành một 'đô thị ngủ đông', chỉ đông đúc vào dịp cuối tuần và mùa lễ hội, trong khi tỷ lệ cư dân thường trú vẫn thấp trong 5-10 năm đầu", ông Hải nói.
Điều này đòi hỏi tư duy phát triển bất động sản ven biển phải thay đổi, từ chỗ chủ yếu tạo sản phẩm để bán, cho thuê hay nghỉ dưỡng sang đầu tư đồng bộ hạ tầng, tiện ích và dịch vụ, đủ sức thu hút người dân đến sinh sống và gắn bó lâu dài.

Chia sẻ về hướng tiếp cận này, bà Lê Minh Thu, Giám đốc kinh doanh vùng 17, Công ty CP Vinhomes, cho biết tại đại đô thị Vinhomes Green Paradise với quy mô 2.870ha ở Cần Giờ, mô hình ESG+ được đưa vào ngay từ khâu quy hoạch, với hai trụ cột bổ sung là tái sinh và thích ứng.
Trong đó, tái sinh hướng đến phục hồi hệ sinh thái rừng, biển; còn thích ứng được cụ thể hóa bằng hạ tầng chống chịu biến đổi khí hậu, giao thông xanh và nguồn năng lượng sạch từ điện gió ngoài khơi.
Theo bà Thu, một đô thị không thể chỉ đông đúc vào dịp cuối tuần mà phải có đủ sức hút để người dân sinh sống, làm việc và gắn bó mỗi ngày.
"Một đô thị chỉ thực sự có sức sống khi con người có lý do ở lại sau 17h và quay lại làm việc vào sáng thứ Hai hằng tuần. Thay vì chờ cư dân đến rồi mới bổ sung dịch vụ, các cấu phần thiết yếu được quy hoạch đồng bộ nhằm tạo lực hút dân cư ngay từ đầu", bà Thu nhấn mạnh.
Cụ thể, bên cạnh hơn 100 trường học, bệnh viện quốc tế và hơn 370 công viên, hướng đến bảo đảm không gian xanh trong bán kính đi bộ 500m, dự án còn quy hoạch hơn 2 triệu mét vuông sàn văn phòng để thu hút doanh nghiệp, chuyên gia và người lao động đến làm việc tại chỗ.
Khi khoảng cách không còn là rào cản quá lớn, khả năng kết nối của Cần Giờ với thị trường lao động, dịch vụ và các trung tâm kinh tế của thành phố cũng được mở rộng.
Cùng với đó, các tổ hợp vui chơi, giải trí và văn hóa như VinWonders rộng 122ha, hai sân golf 36 hố và Nhà hát Sóng Xanh sức chứa 5.000 chỗ ngồi được kỳ vọng tạo thêm hoạt động kinh tế, việc làm và dòng khách quanh năm.
Khi cộng hưởng với các công trình hạ tầng huyết mạch như đường sắt tốc độ cao 350km/h, giúp rút ngắn thời gian di chuyển về trung tâm TP.HCM xuống dưới 20 phút theo định hướng dự án, Cần Giờ được kỳ vọng từng bước vượt ra khỏi vai trò điểm đến nghỉ dưỡng cuối tuần, hướng tới hình thành một đô thị biển có cộng đồng cư dân và nhịp sống thường xuyên.
Ba trụ cột giữ nhịp cân bằng giữa phát triển và bảo tồn
Dưới góc độ quy hoạch vùng, các chuyên gia cho rằng sức bật dài hạn của Cần Giờ không thể chỉ dựa vào những dự án bất động sản quy mô lớn, mà phải được xây dựng trên ba trụ cột có quan hệ chặt chẽ: bảo tồn sinh thái làm nền tảng, kinh tế biển tạo động lực và đô thị - du lịch chất lượng cao làm không gian kết nối.
Trước hết, quy hoạch phải bắt đầu từ việc tôn trọng cấu trúc tự nhiên của vùng đất. PGS.TS.KTS Nguyễn Thị Hạnh Nguyên, Phó trưởng khoa Kiến trúc, Trường đại học Văn Lang, cho rằng Cần Giờ cần được nhìn nhận như một chỉnh thể châu thổ thống nhất, nơi sông nước, rừng ngập mặn, không gian cư trú và các di sản khảo cổ hàng nghìn năm tuổi như Giồng Cá Vồ, Giồng Phệt gắn kết chặt chẽ với nhau.
Từ đó, bà đề xuất mô hình "đô thị xốp", tăng khả năng thấm, trữ và điều tiết nước tự nhiên, hạn chế bê tông hóa dàn trải. Đây không chỉ là giải pháp giảm ngập, thích ứng biến đổi khí hậu mà còn giúp bảo vệ hệ sinh thái đặc trưng của vùng đất này.
Cùng với việc giữ gìn cấu trúc tự nhiên, khả năng tiếp cận không gian biển của cộng đồng cũng cần được đặt vào trọng tâm quy hoạch.
KTS Sầm Minh Tuấn, Giám đốc Viện Nghiên cứu thiết kế đô thị (VIUP), đề xuất dành toàn bộ dải bờ biển Cần Giờ cho không gian công cộng, công viên và quảng trường đi bộ, tránh tình trạng bị chia cắt bởi các dự án khép kín, hạn chế quyền tiếp cận của người dân.
Tuy nhiên, bảo tồn sinh thái và không gian công cộng mới tạo nên nền tảng cho đô thị. Muốn Cần Giờ thực sự có sức sống, cần những động lực kinh tế đủ mạnh để tạo việc làm, thu hút lao động và hình thành nhu cầu cư trú thường xuyên.
Ở góc độ này, TS.KTS Ngô Trung Hải nhận định cảng trung chuyển quốc tế Cần Giờ kết hợp khu logistics và thương mại tự do có thể tạo khoảng 40.000 - 60.000 việc làm trực tiếp và gián tiếp. Khi cộng hưởng với nhu cầu nhân lực từ du lịch MICE, thương mại và dịch vụ đô thị, các hoạt động này sẽ tạo nguồn cầu đáng kể cho nhà ở, giáo dục và tiêu dùng tại chỗ.
Trong khi đó, để đón đầu dòng dịch chuyển dân cư và lao động, KTS Nguyễn Nhật Linh, đại diện Tập đoàn Sun Group, đề xuất phát triển các hạt nhân đô thị nén quanh nhà ga đường sắt đô thị Bến Thành - Cần Giờ theo mô hình TOD, trong bán kính đi bộ 500 - 1.500m. Cấu trúc nhà ở cần kết nối hài hòa ba lớp: khu dân cư hiện hữu, khu đô thị mới dành cho tầng lớp trung lưu, chuyên gia và các phân khu nghỉ dưỡng cao cấp ven biển.
Ông Linh kiến nghị, lợi thế khoảng 75.000ha thiên nhiên của Cần Giờ phải được bảo vệ song song với việc phát triển hệ thống tiện ích quốc tế. Đặc biệt, với quy mô dân số dự kiến 700.000 - 800.000 người vào năm 2050, áp lực lên rừng ngập mặn và không gian xanh sẽ là thách thức lớn trong quá trình đô thị hóa.
Thách thức này càng đáng chú ý khi Cần Giờ đang hội tụ hàng loạt dự án có khả năng tạo bước ngoặt phát triển như cao tốc Bến Lức - Long Thành, tuyến đường vượt biển Cần Giờ - Vũng Tàu, đường sắt đô thị Bến Thành - Cần Giờ, cảng trung chuyển quốc tế và khu đô thị du lịch biển.
Ông Linh đề xuất, các công trình này cần được kết nối trong một cấu trúc quy hoạch thống nhất để phát huy hiệu quả cộng hưởng.
Dòng vốn đầu tư đổi khẩu vị, nhìn Cần Giờ theo chu kỳ hạ tầng
Khi các đại dự án giao thông dần thành hình, khẩu vị của giới đầu tư đổ về Cần Giờ cũng đang thay đổi rõ nét.
Chuyên gia bất động sản Nguyễn Hoàng, Phó giám đốc Học viện Eagle Academy, cho hay, nhà đầu tư hiện đã thận trọng hơn, không còn dễ dàng xuống tiền theo những kỳ vọng "lướt sóng". Thay vào đó, họ đánh giá tiềm năng một đô thị qua bảy tiêu chí cốt lõi, gồm hạ tầng kết nối, môi trường sống, việc làm tại chỗ, tiện ích dân sinh, năng lực quản trị và vận hành cộng đồng, chính sách tài chính và đặc biệt là khả năng triển khai thực tế của chủ đầu tư.
Sự thay đổi này cũng thể hiện trong cơ cấu dòng tiền đổ về Cần Giờ. Dù có những ưu tiên khác nhau, nhà đầu tư từ hai miền Nam - Bắc đều đang quan tâm nhiều hơn đến khả năng gia tăng giá trị tài sản cùng tiến trình phát triển thực chất của đô thị.
Với nhóm khách hàng phía Nam, sức hút trước hết nằm ở khả năng kết nối giao thông. Cao tốc Bến Lức - Long Thành dự kiến thông tuyến tháng 10/2026, cùng nút giao với đường Rừng Sác, được kỳ vọng mở rộng kết nối Cần Giờ với các trung tâm kinh tế trọng điểm, rút ngắn thời gian di chuyển và tạo thêm dư địa phát triển cho khu vực.
Bên cạnh đó, một không gian sống tách biệt khỏi áp lực ô nhiễm, mật độ xây dựng cao của nội đô cũng là lợi thế được nhóm khách hàng này quan tâm.
Ở phân khúc cao cấp, thị trường đã ghi nhận những giao dịch dinh thự trị giá hàng trăm tỉ đồng, chủ yếu hướng đến nhóm khách hàng tìm kiếm tài sản tích lũy lâu dài, vừa có giá trị sử dụng, vừa gắn với hệ sinh thái tiện ích khép kín.
Trong khi đó, dòng vốn từ Hà Nội và các tỉnh phía Bắc cũng đang trở thành một lực lượng đáng chú ý. Theo bà Nguyễn Thị Thanh Tâm, Chủ tịch HĐQT Queen Land, nhóm khách hàng này chiếm hơn 40% lượng giao dịch tại đại đô thị biển Cần Giờ. Lý do không chỉ nằm ở kỳ vọng tăng giá theo các cột mốc phát triển hạ tầng và du lịch giai đoạn 2026-2027, mà còn ở tính khan hiếm của bất động sản biển có quyền sở hữu lâu dài ngay trong địa giới TP.HCM.
"Với nhiều nhà đầu tư phía Bắc, Cần Giờ không đơn thuần là một điểm đến nghỉ dưỡng mới, mà còn là cơ hội đón đầu sự hình thành của một cực đô thị biển trong cấu trúc phát triển của thành phố", bà Tâm nhận định.
Tuy nhiên, hạ tầng phát triển nhanh hay dòng tiền đổ về lớn chưa phải là bảo chứng cho thành công của một đô thị biển. Bài toán quan trọng hơn nằm ở cách cân bằng giữa tăng trưởng kinh tế, khai thác quỹ đất và bảo tồn hệ sinh thái tự nhiên.
Ở tầm nhìn toàn cảnh, TSKH.KTS Ngô Viết Nam Sơn cho rằng, kiến tạo Cần Giờ thành đô thị biển sinh thái bền vững là sứ mệnh lịch sử của TP.HCM, nhưng cũng đặt ra không ít thách thức.
"Thành công của đại đồ án không thể chỉ đo bằng tổng vốn đầu tư hay tốc độ gia tăng dân số, mà phụ thuộc rất lớn vào năng lực quản trị tổng hợp, cơ chế phối hợp công - tư chặt chẽ và sự kiên định trong bảo vệ những giới hạn sinh thái của khu dự trữ sinh quyển thế giới", ông Sơn nhấn mạnh.